De Onbruikbare Machine: Een Diepgaand Onderzoek naar Nutteloosheid als Lifestyle

In de zomer van 2003 reed mijn oom Frits met zijn nieuwe Citroën Xantia naar de Bouwmarkt Oost in Amersfoort om daar een hamer te kopen. De Bouwmarkt Oost was op die dag gesloten wegens een lekkage in de sanitairafdeling op de begane grond. Oom Frits reed terug. De Xantia gaf drie jaar later de geest op de A28, ergens tussen Zwolle en Meppel, bij een snelheid van 117 kilometer per uur. Dit heeft weinig met het onderwerp van deze review te maken, maar het leek mij relevant te vermelden als achtergrond bij de vraag waarom mensen dingen kopen die zij niet nodig hebben.

Het product in kwestie is de ACHICOO Useless Box Kit — een houten doos met één schakelaar, waarvan de enige en uitsluitende functionaliteit als volgt kan worden omschreven: zodra u de schakelaar omzet naar de stand "aan", steekt er een houten vingetje uit de doos om de schakelaar terug te zetten naar de stand "uit". Daarmee is de interactie volledig afgerond. Er zijn geen vervolgstappen. Er is geen hogere functionaliteit. Er is geen klantenservice die u daarna belt. Er is alleen de schakelaar, het vingetje en de stilte die erop volgt.

Ik heb de doos op dinsdag om 11:17 uur en negenenveertig seconden voor het eerst geactiveerd. Drieëntwintig minuten en zeventien seconden later had ik hem drieënveertig keer in werking gesteld. Op dat moment belde mijn telefoon. Ik nam niet op.

Het Eerste Contact

Dennis stak zijn hoofd om de deuropening om 11:41 uur precies. Hij keek naar mijn bureau. Hij keek naar de doos. Hij keek naar mij.

"Is dat een doos die zichzelf uitdoet?"

"Ja," antwoordde ik.

Dennis knikte langzaam, met de uitdrukking van iemand die een medische uitslag ontvangt die hij al verwachtte. Hij verdween zonder nadere toelichting. De volgende ochtend stond de doos drie centimeter naar links. Dennis was die ochtend als eerste op kantoor binnengekomen. Wij hebben hier nooit over gesproken.

Technische Specificaties

De doos is vervaardigd uit hout. Het hout is bruin van kleur, behoudens lichtere exemplaren op sommige productfoto's — dit is fotografisch en niet structureel, bevestigd door de fabrikant noch ontkend. De schakelaar is zwart en heeft twee standen: aan en uit. Er is geen derde stand. Er is geen stand "straks" of "in overweging" of "het is ingewikkeld." Dit heeft mij aanvankelijk teleurgesteld. Ik heb dit inmiddels als een ontwerpkeuze geaccepteerd en respecteer het op de manier waarop men een rechterlijke uitspraak respecteert: volledig, maar met innerlijk voorbehoud.

Het houten vingetje heeft een diameter van naar schatting acht komma vier millimeter en vertoont een reactietijd van gemiddeld één komma vier seconden na het omzetten van de schakelaar. Deze vertraging is te lang om als onmiddellijk te worden beschouwd en te kort om als beraad te worden geïnterpreteerd. Wetenschappelijk gezien bevindt de reactietijd zich in een categorie die ik voor het gemak "existentieel ongemakkelijk" zal noemen: lang genoeg om hoop te wekken, kort genoeg om die hoop definitief te beëindigen.

De benodigde batterijen (twee AA, niet inbegrepen) zijn de eerlijkste productomschrijving die de hedendaagse consumentenmarkt ooit heeft voortgebracht.

Rechtbankverklaring van Mevrouw Riet G. (67), Buurvrouw

Riet zag de doos liggen op het aanrecht op woensdagmiddag om vijftien uur en acht minuten. Zij vroeg wat het was. Ik legde het uit.

"Maar wat doet het dan?" vroeg zij.

Ik legde het opnieuw uit, ditmaal met demonstratie.

Riet was acht minuten en vier seconden stil. Vervolgens zei ze: "Bij mijn moeder thuis hadden we een lamp die je moest aanraken om hem uit te krijgen, maar die had je dan tenminste nodig als er iemand op bezoek was." Ze pakte de doos op en vroeg of ze hem even mocht proberen. Ik gaf toestemming. Ze zette de schakelaar om. Het vingetje verscheen. Riet lachte — een korte, oprechte lach van precies zeventig honderdsten van een seconde — en zette de schakelaar onmiddellijk opnieuw om. En opnieuw. En opnieuw. En zestien minuten later vroeg ze of ze de doos mee naar huis mocht nemen voor haar neef Herman, die "altijd zo moeilijk te kopen is."

Dit verzoek heb ik afgewezen op wetenschappelijke gronden: het onderzoek was nog gaande.

Het is een bijzondere eigenschap van de Useless Box dat zij mensen die hem willen verwerpen automatisch omvormt tot mensen die hem willen bezitten. Op grond hiervan concludeer ik — en ik baseer dit op solide empirische grondslag — dat de behoefte aan eigendom volledig losstaat van de behoefte aan nut. Dit gold ook voor de Citroën Xantia van oom Frits, maar dat terzijde.

Het Oordeel van Bas

Op de tweede dag stond Bas — zeventien jaar, derde klas havo, gespecialiseerd in de deuropening — in de opening van mijn werkkamer. Hij keek naar de doos. Hij keek naar mij. Hij zei: "Papa gaat het wel?"

Hij was vertrokken voor ik antwoord had kunnen formuleren.

Dit is de meest accurate beoordeling van het product die ik heb ontvangen.

Conclusie

Na elf dagen intensief gebruik, drieëntwintig ongemiste telefoontjes en één verloren rapport over het Q1-budget van de afdeling Facilitaire Diensten kan ik het volgende vaststellen: de Useless Box doet precies wat hij belooft. Hij doet niets. Hij doet zelfs het niets op een gecontroleerde en herhaalbare wijze ongedaan. Hij is het enige product dat ik ooit heb aangeschaft dat zijn eigen functie consequent weigert, en toch zijn functie vervult in het weigeren ervan.

Dit is, als u er goed over nadenkt, ook precies wat ik doe op vergaderingen.

Nutteloosheidscore: ★★★★★

Vijf sterren. Een product dat uitsluitend bestaat om te bewijzen dat het niet bestaat, heeft de hoogste graad van nutteloosheid bereikt die de beoordelingswetenschap kent. De doos werkt perfect. Het probleem is niet de doos. Het probleem ben ik, en dat inzicht heeft mij drieënveertig herhalingen en elf dagen gekost. De rapporten liggen er nog steeds.